از میدان تحریر تا خیابانهای تهران
تجربهی بیستسالهی حرکتهای مردمی در مصر، بهویژه پس از خیزش ۲۰۱۱، شباهتهای قابل توجهی با چالشهای جنبشهای اعتراضی در ایران دارد. بررسی این شباهتها میتواند هشداری برای آیندهی ایران باشد.
تازهترین
کارآمدی نظامی - ابزارِ مشروعیتبخشی به تجاوز
این مقاله استدلال میکند که کارآمدی عملیاتی و کمـوـزیادِ تلفات و خسارات نمیتواند و نباید معیار مشروعیت اخلاقی یا حقوقی برای تهاجم نظامی به قصد تغییر یک حکومت باشد.
جنگ و مقاومت
گفتگوی رادیو پیام با عبدی کلانتری و سیاوش شهابی
آنسوی کوهستان: کردستان به مثابه جامعه
جامعهی کُرد ساده میشود تا قابل مصرف شود. آنچه به ساختن اسطوره کمک نکند، از میدان دید کنار گذاشته میشود. سیاست به جای آنکه در مدرسه و دانشگاه، کارخانه، محله، تشکل صنفی، یا نهاد مدنی گسترش یابد، در مدار جنگ، آتشبس، مذاکره و بازگشت به جنگ قرار میگیرد.
باخت ـ باخت
طعنهآمیز خواهد بود اگر پس از پایان جنگ کنونی، «ایران» به زانو درآید اما جمهوری اسلامیِ ضعیف و زخمخورده به حیات خود ادامه دهد.
جنگ، آینده ایران و بازگشت پیرامون
درصورت خیزش پیرامون، ممکن است وضعیتی پیش بیاید که در آن دولت مرکزی همچنان در تهران بر سر قدرت باقی بماند، اما در برخی مناطق پیرامونی اقتدار آن تضعیف شود. چنین وضعیتهایی میتواند به شکلگیری مناطق نیمهخودمختار منجر شود.
وقتی امید از محاسبه جلو میزند: سازوکارهای شکلگیری خطای ادراکی در یک لحظهی اعتراضی
در دیماه بیشک یکی از هولناکترین جنایتهای تاریخ مدرن ایران به وقوع پیوست. این مقاله نشان میدهد که تولید امید سیاسی در شرایط اقتدارگرایانه میتواند همزمان نیروی محرک بسیج و زمینهساز برآورد نادرستِ ریسک باشد.
چگونه «زن، زندگی، آزادی» مهار شد
«زن، زندگی، آزادی» یک قیام تکثرگرا بود. رسانههای دیاسپورا از طریق بازتعریف ناسیونالیستیِ آن در یک چارچوببندی تمرکزگرا، آنرا به یک روایت تکصدایی از «وحدت» تبدیل کردند که خود وسیلهای برای حذف شد.
فراتر از تحریمها: آنچه در تحلیل استعمارستیزان درباره ایران نادیده میماند
تحریمها فقط فقر نیاوردهاند بلکه یک اقتصاد سیاسی مشخص ساختهاند که در آن دلالیِ رانتی، انحصار واردات، قراردادهای «خودیها» موتور واقعی سود میشود. همینجاست که تحلیل باید از «تحریم» عبور کند و به «دولت» برسد و درست همینجاست که گفتوگوی تیپیک ضداستعماری تبدیل به محصول تبلیغاتیِ رژیم سرکوب می شود.
بحران ساختاری، انتظار انقلاب، و بررسی چند سوءبرداشت
مطالبات اقتصادی در ایران ذاتاً سیاسیاند. اقتصاد نمیتواند از سیاست جدا باشد، این اعتراضات همچون جنبش «زن، زندگی، آزادی» جنبشی فراطبقاتی و متکثر است؛ که میتواند چهرهی مشخص جنبشهای اجتماعی قرن بیستویکم باشد. در این تظاهرات، پیوند مطالبات اقتصادی با «منزلت و آزادی انسانی» بهوضوح قابل مشاهده است.
لُرها پس از این وقوف، چه بخشایشی؟
تاریخ لرها مملو از فجایعی است که رژیم پهلوی در حق آنان مرتکب شده است. معما اینجا است که همین رژیم یا طرفداران آن به نحو غریبی موفق شدهاند حافظهٔ تاریخی (شمار نسبتا زیادی از) لرها را چنان دستکاری کنند که قتلعام مردم خود را ناچیز انگاشته و قصابان لرستان را ببخشند.
خواندن لولیتا همیشه ریسکی است!
اگر شما دوستدار ناباکوف یا هنری جیمز باشید و گرههای اخلاقی درهمتنیدهی آثار آنها همراه با تردستی تکنیکی خیرهکنندهشان شما را به تحسین وادارد و همین دانش برای شما دروازهی ورود به درگیریهای ذهنی و اخلاقی کتاب آذر نفیسی باشد، این فیلم شما را ناامید خواهد کرد.
یادداشت جمعه
دو یادداشت: از زنکُشی تا ترومای جمعی در سینمای جعفر پناهی
جمعه ۱۴ آذر ۱۴۰۴ آرشیو تروما: معرفی مقالهی سیاوش شهابی آمار تکاندهنده است: مای ساتو گزارشگر ویژه سازمان ملل مینویسد که در سال ۲۰۲۴، دستکم ۱۷۹ مورد زنکُشی در ایران ثبت شده است. آمار سال جاری هم همین روند را نشان میدهند. این هفته در «ایران درفت»
مقاله تحلیلی
بایگانی سوگ و مقاومت: از شعر رابعه تا نامگذاری زنکشی
اگر امروز بخواهیم با زنکشی بجنگیم، باید دو کار را همزمان کنیم: ساختار را افشا کنیم و احساس را ثبت. مبارزه حقوقی و سیاسی بدون بایگانی احساسات، به آمار فرو میغلتد؛ و بایگانی احساسات بدون ساختار، به اشک بیاثر. ترکیب این دو، همان چیزیست که روایت رابعه را از افسانه به سیاست میآورد.
جامعهشناسی و فلسفه
از کارون تا دنا: سیاست آب در ایران بهمثابه استعمار داخلی
مفهوم «استعمار داخلی» را برای توصیف وضعیتی به کار میبریم که در آن دولت مرکزی مناطقی از کشور را بهلحاظ قومی، جغرافیایی، یا طبقاتی بهمثابه مستعمرهای درون مرزها اداره میکند: استخراج منابع، کنترل امنیتی شدید، سرمایهگذاری محدود در خدمات عمومی، و استفاده از زیرساخت برای انتقال منابع به دیگر مناطق.
تفسیر سیاسی
سلب زیست: سازوکار شهری حذف معیشتهای خرد
مرگ احمد بالدی نشانهای از ادغام فقر در منطق قانونی مدیریت شهری است. در ایران، حیات اقتصادیِ طبقات فرودست از طریق اشکال مختلف غیررسمیِ بقا میگذرد. تخریب یک دکه یا مصادرهی یک وانت فقط از بین رفتن منبع درآمد نیست بلکه شکستن شبکهای از روابط خانوادگی و اجتماعی است که روی همین اقتصاد خرد بنا شده است.
تحلیل خبر
چرا ممدانی در انتخابات شهردار نیویورک پیروز شد
محور کارزار انتخاباتی زُهران ممدانی که پیروزیِ او را باعث شد طرحهای بیسابقهاش برای «بحران مسکن» و «بحران مهد کودک» در شهر نیویورک بود، یعنی دو مشکل اصلیِ زندگی و سکونت در این شهر. این تنها کلید فهم پیروزی ممدانی در انتخابات شهردار این کلانشهر است.
جامعهشناسی و فلسفه
فلسطین استعاره نیست: نقدی بر اخلاق تمدنی حمید دباشی
نقطهٔ قوت اصلی کار دباشی، یعنی بازنویسی تبار خشونت استعمارگرانه و پیوندزدن آن با زمانِ حال باید حفظ و حتی برجسته شود. اما همین نقطه قوت وقتی به جوهر «غرب» و «غریزه تمدنی» گره بخورد، به بنبست میرسد.
تحلیل خبر
ماجرای یک فساد ساختاری
بیش از ۹۰ درصد تسهیلات بانک آینده به وابستگان خود و پروژههایی مثل ایرانمال و مشهدمال اختصاص یافته بود. وامها هرگز بازپرداخت نشد. مثل یک قمارخانهی مافیایی، بانک آینده نرخ سودِ سپردهی بالاتری از نرخ رایج را به طور غیرقانوی اعلام میکرد تا با جذب سپردههای جدید، سود سپردههای قبلی را بپردازد.
جامعهشناسی و فلسفه
بوردیو، سعید و شرقشناسیِ وارونه: ایران زیر عدسیِ چپ و راستِ غرب
بسیاری از روشنفکران و استادان دانشگاهی در غرب اصرار دارند که هر نقدِ تند از رژیمِ اسلامی خطرِ بازیخوردن به دستِ امپریالیسم را در پی دارد. ادوارد سعید را پیش میکشند و هر بار که کسی علیه بازداشت، حجابِ اجباری، شکنجه یا اعدام صدا بلند میکند، زیرِ لب «شرقشناسی» زمزمه میکنند.
تفسیر سیاسی
گزارشی کوتاه از یک گفتگوی بلند با دو «ضدامپریالیست و ضدصهیونیست» غربی
گفتگو درباره چیستی «جبهه مقاوت» از نوع جمهوری اسلامی و حماس که در میان بخشی از استادان دانشگاهی غربی انعکاس مثبتی دارد.
مقاله تحلیلی
گذار از تونل: زندگی و اقتصاد در تهران
در تهران، قیمتها مثل سایههای روی دیوار در حرکت هستند، ناپایدار، زنده، هر ساعت شکل عوض میکنند. شهر نفس میکشد اما به جلو نمیرود؛ دور خودش میچرخد و زبان بقا را زمزمه میکند: اجاره، نرخ ارز، نان، دارو، و امید به نوری در انتهای تونل.
مقاله تحلیلی
صعودِ زندگی: روایت ایرانِ پس از ژینا
بیمهایی جدی در افق است. رژیم جمهوری اسلامی زخمخورده اما خطرناک است. همین جنگ کوتاه با اسرائیل نشان داد که کشور تا چه حد آسیبپذیر و مردم چه اندازه بیپناهاند. پرسش سختی پیش روی جامعه قرار دارد: چگونه میتوان استبداد داخلی را به پایان برد بیآنکه طعمهٔ جنگ خارجی یا هرجومرج داخلی شد؟
جامعهشناسی و فلسفه
از عدالت طبقاتی تا عدالت معرفتی: نقد مرکزگرایی چپ ایران و تجربه آذربایجانیها
تحلیل بیعدالتی معرفتی ابزاری اساسی برای نقد ساختارهای دانش و بازاندیشی در علوم انسانی و اجتماعی، بهویژه با رویکردی عدالتمحور، فراهم میآورد.